İdrar kaçırma nedir?
Acıbadem Bursa Hastanesi Üroloji Uzmanı Doç. Dr. Murat Şamlı:
Zaman ve yer açısından uygun olmayan hallerde istemsiz bir ÅŸekilde idrar boÅŸalmasına ‘idrar kaçırma’ adı verilir. Böbreklerde oluÅŸan idrar, üreter adı verilen idrar kanalı aracılığı ile idrar torbasına ulaşır. Ä°drar torbasında biriken idrar belli bir hacme ulaşınca, bu organdan çıkan uyarılar doÄŸrultusunda beyin, omurilik ve sirıir ağı aracılığı ile idrar torbasına kasılmasını saÄŸlayan uyarı gider. Bununla birlikte idrarı tutmayı saÄŸlayan farklı kaslara da uyarı giderek bu kasların gevÅŸemesi saÄŸlanır. Bu ÅŸekilde kontrollü bir biçimde, uygun yer ve zamanda mesanenin boÅŸalması saÄŸlanır. Ä°ÅŸte, idrar torbasının idrar depolamasını ve içindeki idrarın kaçmasını engelleyen bu mekanizmalara ait sinir, kas ve anatomik destek yapı problemleri istemsiz idrar kaçırmasına sebep olmaktadır.
Bu rahatsızlık, kadınlarda en çok hangi yaşlarda görülür?
Doç.Dr. ŞamIı: En çok ileri yaşlarda görülen, yaşam kalitesini bozan bir hastalık olarak değerlendirilir. Özellikle menopozdan sonra şikayetler artmaktadır. Menopozdan sonra görülen hormonal bozukluklar, östrojen yetmezliğinirı sebep olduğu bağ dokusundaki zayıflamalar, birden fazla doğumlar ve bunların getirdiği doku zayıflıkları idrar kaçırmaya neden olabilir.
idrar kaçırmanın sebepleri ve risk faktörleri nelerdir?
Doç.Dr. ŞamIı: ilerleyen yaşla birlikte, özellikle menopoz soması östrojen hormonunun azalmasıyla leğen kemiği içindeki idrar torbası ve rahmi yerinde tutan destek dokular zayıflamak!a ve idrar kaçuma artmaktadır. Fazla sayıda doğum yapılması, iri bebek doğurmak ya da doğumda vakum kullanılması idrar kaçırma riskini artıran faktörler arasındadır. Kabızlık, obezite, astım, kronik bronşit gibi hastalıklar da destek dokuların zayıflamasına neden olduğu için idrar kaçırma sebepleri arasında sorgulanmaktadır. Kalıhmsal olarak bazı hastalarda destek dokuları ve bağlar daha zayıf olabilmektedir, bu kişiler idrar kaçırmaya daha yatkındular. Sigara içenlerde idrar kaçırma daha sık görülınektedir. Şeker hastalığı, kas hastalıkları, leğen kemiği bölgesinde yapılan cerrahiler, omurganın etkilendiği kazalar veya cerrahi müdahaleler, sık tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve bazı ilaçlar, idrar kaçırmaya neden olan faktörler arasındadır. Gebelik sırasında yüzde 30-60 kadında idrar kaçırma oluşabilmektedir. Bu durum, doğum soması kendiliğinden düzelmektedir.
Kaç tip idrar kaçırma vardır?
Doç.Dr. Åžamlı: ‘Stres tipi’ dediÄŸimiz idrar kaçırma, karın basıncını arhran, hapşırma, öksürme, ıkınma, ağır bir ÅŸey kaldırma, yürüme gibi durumlarda meydana geliyor. Bu kiÅŸiler normal zamanda bir problem yaÅŸamazken, güldüğü ya da hapşırdığı zaman, karın içi basıncı arttığında idrar kaçırabilmektedir. Bir de ‘urge tipi’ dediÄŸimiz aciliyet hissi ile kontrolsüz ve istemsiz idrar kaçırma ÅŸekli vardır. KiÅŸinin idrar hissi ve böyle bir beklentisi yok iken, aniden tuvalete yetiÅŸmeye çalışması, yolda yüksek basınçla kasılan mesanenin o basıncını kontrol edememesi sonrasında idrar kaçırmak söz konusudur. Bir de ikisinin kombinasyonu olan ‘karışık tip idrar kaçırma’ hem hapşırarak, öksürerek kaçırdığı stres tipi, hem de urge tipi ani sıkışma halini birlikte yaÅŸayan hastalar var. Bunların bir tanesi diÄŸerini provoke edebilmektedir.
Nasıl ayırt edilebiliyor?
Doç.Dr. ÅžamIı: Öncelikle hastayla ayrıntılı bir ÅŸekilde konuÅŸmak gerekiyor. Sorgu sırasında büyük bir anlamda sebebi ortaya koyabiliyoruz. Hangi pozisyonda, hangi ÅŸartlarda idrar kaçırdığını öğreniyoruz. Sebebinin yüzde 90′lık kısmını öyküden almaya çalışıyoruz. Daha sonra jinekolojik muayeneye geçiliyor. Jinekolojik muayenede hastayı öksürtüyoniz, yatarak veya ayaÄŸa kaldırarak ıkındırıyoruz. Birtakım ölçümler yapıyoruz. Vajende mesaneye ait veya makat bölgesinde sarkmaların olup olmadığını veya destek dokusunun yeterli olup olmadığını, vajen ya da makat giriÅŸindeki kasların kuvvetlerinin yeterli olup olmadığını kontrol ediyoruz. O bölge içine ulaÅŸan sinirlerin bacaklara giden sinirler olduÄŸunu biliyoruz. Buradaki refleksleri kontrol ediyoruz. Reflekslerdeki ve duyulardaki problemleri ortaya koymaya çalışıyoruz. Bundan sonra idrar tahlili, idrar kültürü deÄŸerlendirilmesi standart yapılıyor. Ancak bu konuya yönelik spesifik olarak yapılan test, ürolojik incelemedir. Bu incelemede mesaneye çok ince bir sonda yerleÅŸtirilmektedir ve mesane yapayolarak bir serum ile doldurulmaktadır. Burada mesanenin dolum sırasında birtakım hisleri duyup duymadığını deÄŸerlendiriyoruz. O sırada öksürtme, ıkınma gibi denemelerini yapıyoruz ve hangi basınçlarda, hangi ÅŸartlarda kaçırma olduÄŸunu anlayabiliyoruz. Gündelik hayatta yaÅŸadığı problemleri laboratuvar ortamında doÄŸrulamaya çalışıyoruz.
idrar kaçırma yönteminin hangisi oldugu belirlendikten sonra uygulanan tedaviler farklı mı?
Doç.Dr. Şamiı: Urge tipi yani am sıkışma tipi idrar kaçırmada, cerrahi tedaviyi tercih etmiyoruz, ancak öksürme hapşırma gibi karın içi basıncını artıran hallerdeki idrar kaçırmada cerrahi tedavi ön planda tercih edilmektedir.
Stres tipi idrar kaçırmada uygulanan cerrahi yöntem nasıl? Hasta ne kadar zaman sonra normal hayatına dönebiliyor?
Doç.Dr. Şamiı: Hastamn problemini tespit etmeye yönelik mesane günlükleri adını verdiğimiz birtakım tetkikler var. Burada hasta idrar saatlerini, miktarlarını ve kaçırma sıklıklarım 2-3 günlük zaman diliminde kaydediyor. Yani günlük yaşadığı problemleri sayısallaştırıyoruz. Hastayla bu probIemin düzeyini ve hastanın tedavi sonrasındaki beklentilerini ortaya koymamız gerekiyor. çünkü doktorun başarılı bulması kriterleri ile hastanın başarılı bulması kriterleri farklı olabiliyor. Günde 5-6 kez her hapşırdığında idrar kaçıran kişiye cerrahi uygulandığı zaman günde bir kez bu problemi yaşayabileceğini söylediğiniz zaman bunu bir başarı olarak kabul edebiliyor. Ama günde bir iki damla bile idrar kaçırmaktan rahatsız olan bir iş kadını, bır iki damlarun verdiği rahatsızlıktan çok daha fazla ızdırap duyduğuiçin böyle bir tedavi onun için yeterli olmayabiliyor.
Korunma yöntemleri nelerdir?
Doç.Dr. Şamiı: Hasta, fark ettiği noktada, eğer doktorla görüşürse problemi çözme ve anlama olanağına kavuşur; ancak bunları yaşın getirdiği normal bir durum olarak algılayıp geciktirdiğinde organlardaki sarkmalar zaman içinde daha belirgin hale gelir. Basit yöntemlerle tedavi edilebilir durumlar tedavisiz kaldığında, ilerlediğinde ciddi cerrahi tedavileri gerektirebilecektir. Birinci sırada koruyucu hekimlik ön plandadır. Kronik kabızlık, sık tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları da kişilerde idrar kaçırmaya sebep olabilir. Dolayısıyla kabızlıktan korunma, bol miktarda su tüketimi, sık tekrarlayan enfeksiyonların uygun şekilde tedavisi, eğer obezite denecek şekilde kilo problemi varsa bunun kontrollü bir şekilde düşürülmesi, özellikle menopoz döneminde bağ dokuları zayıfladığı için ağır yüklerden kaçınılması gerekir.

Menopoza giren kadınlarda neden idrar kaçırma problemi görülüyor?
Doç.Dr. Şamlı: Sebebi tam olarak bilinemiyor. Tüm menopoza giren kadınlarda idrar kaçırma olmamaktadır. Eğer ailede böyle problemler yaşayan insanlar var ise o genetik faktörler transfer edileceği için bağ dokularını oluşturan genetik materyal problemli olabiliyor. Bu kişilerin iyileşme ye doku destekleri genetik olarak size geçiyor.