9 ay boyunca anne adaylarının daha kontrollü bir yaşam geçirmeleri öneriliyor. Ancak her şey sağlıklı bir doğumla bitmiyor, bebeklerini kucaklarına alan yeni anneleri daha dikkatli bir hayat bekliyor.
Hamilelik öncesinde yapılması gereken tarama testleri var mıdır? Prof. Dr.Tufan Bilgin: Öncelikle kadın organlarının gözden geçirilmesinde yarar vardır. Pap Smear her kadına kanser tarama testi olarak önerdiğimiz bir testtir. Gebelik öncesinde bu test yapılmalıdır. (Pap Smear Testi: Rahim ağzı kanserine karşı aktif cinsel yaşamı olan her kadının yılda bir kez düzenli olarak pap smear testi yaptırması oldukça yararlı.)
Kızamıkçık, toksoplazma gibi bazı enfeksiyonları geçirip, geçirmediğı değerlendirilmelidir. Toksoplazma enfeksiyonları enfekte hayvan dışkısıyla kirlenmiş gıdanın insan vücuduna ağız yoluyla alınmasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. Ayrıca bazı hormonal fonksiyonları, özellikle tiroid fonksiyonunu da taramaktayız. Şeker ölçümleri, üre gibi böbrek fonksiyonlarını ilgilendiren bazı kan testleri yapılmasında yarar vardır. Kan grubu tayini, kan uyuşmazlığı tayini gebelik öncesinde başvurduğumuz yöntemlerdir.
Hamilelik öncesinde alınması gereken vitaminler var mıdır? Prof. Dr. Bilgin: Birtakım beslenme değişikliklerine başvurmak gerekir. Aşırı kilo varsa kilo verilmeli ve birtakım önlemler alınmalıdır. Gebe kalmadan önce folik asit kullanılmalıdır. Gebeliğin ilk üç ayında da folik asit kullanılmasını istiyoruz. Bazı çalışmalarda folik asit eksikliği bulunan annelerin bebeklerinin, beyin ve omuriliklerinde yapısal bazı anormallikler olduğu ortaya çıkmıştır. Bu çalışmalar folik asit almayan kadınların hepsinde aynı sonuç görülür anlamına gelmiyor, fakat ihtimal artmaktadır. Bu nedenle B grubu vitaminlerinden olan folik asidi gebelik öncesinden başlayıp, üç ayın sonuna kadar kullanmak gerekiyor.
Hamile kalmayı planlayan bir kadın kaç ay öncesinden hamileliğe hazırlanmalıdır?
Acıbadem Bursa Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Prof. Dr.Tufan Bilgin: Hamile kalmayı planlayan bir kadın mevsimi düşünmeli, ne zaman gebe kalmayı, ne zaman doğum yapmayı planlıyor bunları gözden geçirmelidir. Gebelikten üç ay öncesinden itibaren bir jinekologla temas kurmalı ve gebelik öncesi dönemden taşınan süreklilik arz eden bazı hastalıkları olup, olmadığı ya da gebelikte kendisini ya da bebeği olumsuz etkileyebilecek bazı hastalıkları geçirip geçirmediği konusunda bir doktor tarafından değerlendirilmesi gerekir. Çiftler arasında kan uyuşmazlığı varsa mutlaka değerlendirilmeli ve gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir.
Riskli hamileler hastane seçiminde nelere dikkat etmelidir? Prof. Dr. Bilgin: nk olarak hekimiyle iyi bir diyalog içinde olması gerekmektedir. Gerektiğinde irtibat kuracak bir hekim seçmelidir. Hekimin önemi yanında ekibin de önemi vardır. Doğum yapacağı hastanenin teknolojik yapısı hemen her türlü imkam sağlayabilecek durumda olmalıdır. Yoğun bakımdan görüntüleme yöntemlerine, çok branşlı hekimlerin tecrübesinden ameliyathane şartlarına kadar her şey göz önünde bulundurulmalıdır.
Doktor seçiminde önemli olan kriterler nelerdir?
Prof. Dr. Bilgin: Önemli olan hasta ile hekim arasında sıcak bir diyalogun kurulmasıdır. Gebelik dokuz aylık bir süreçtir ve bu süreçte diyalog kurulur. Hekim ile hasta arasında iyi bir diyalog kurulduğu takdirde hasta kendini daha güvende hisseder.
Dogum şekli nasıl seçilmelidir?
Prof. Dr. Bilgin: Doğum şekli seçilirken hastaya ve hastalığına göre karar verilmelidir. Fakat herhangi bir engel yoksa neden normal doğum olmasın? Hastaların Önemli bir kısmı normal doğumdan korkarlar; çünkü ağrı vardır. Doğum eylemi sırasında çekeceği ağrıların çok zor bir ağrı olduğu kulaktan kulağa yayılmıştır. Fakat günümüzde epidural anestezi oldukça yaygın bir şekilde uygulanmakta ve hastalar yüzleri gülerek doğum yapabilmektedirler. Önemli olan ağrı hissinin ortadan kaldırılmasıdır.
Gebelik süresince egzersiz yapılmalı mıdır?
Prof. Dr. Bilgin: Gebelik süresince birtakım egzersizler, yürüyüşler, nefes alma egzersizleri verilmektedir. Bazı programlar dahilinde bunlar hastaya öğretilmektedir. Bunlar normal doğumun daha kolay yapılmasım sağlar. Özellikle bebeğin dışarı itilmesinde derin nefes alma egzersizlerinin yararı vardır. Bu daha kolay doğum yapılmasını sağlayacak faktörlerdendir.
Hamileler havuza ya da denize girilebilir mi?
Prof. Dr. Bilgin: Gebe kadımn metabolizmasındaki hızlanma nedeniyle genellikle sıcağa karşı son aylarda bir tahammülsüzlük olmaktadır. Ancak yaz aylarında giysiler daha hafifleşir, yürüyüş yapma imkanları olabilmektedir. Yedinci aya kadar denize girebilirler. Havuzdan birtakun enfeksiyonlar kapabilirler. Ama bu gebe olmayanlarla olanlar arasında çok fazla fark oluşturmuyor.
Â
Hamilelik sırasında jinekolojik muayenenin alttan olması bebeğe zarar verir mi?
Acıbadem Kocaeli Hastanesi Konsültan Kadın Hastalıkları ve DoÄŸum Uzmanı Dr. Nilgün Öztürk:’ Hastalar ilk muayenede bebeÄŸe bir ÅŸeyolacağı korkusuyla alttan muayene olmak istemezler. 12. haftaya kadar bizim muayenemiz alttan oluyor. Ä°lk muayenede gebeyi alttan muayene ile deÄŸerlendirmek istiyoruz; çünkü rahim aÄŸzında bir yetınezlik, bir gevÅŸeklik var mı, akıntı ya da yara var mı bunlara bakmak istiyoruz. Bu muayenenin bebek açısından hiçbir sakıncası yoktur. Spekulum dediÄŸimiz bir aletle rahim aÄŸzına bakıyoruz, ve Pap smear (rahim aÄŸzından kanser tarama sürüntüsü) alıyoruz. 12. haftadan sonra, bazı özel durumlar hariç, zaten karından ultrason yapıyoruz. GebeliÄŸin erken dönmelerinde alttan muayenedeki ultrason (transvajinal ultrason) bebeÄŸin detaylarım çok daha iyi verir.
Gebelik başladıktan sonra folik asit dışında alınması gereken vitaminler var mı?
Uzm. Dr. Nilgün Öztürk: Gebelik başladıktan sonra kan sayımında bir problem yoksa kalsiyum ve demir desteğini veriyoruz. Hastalar çok iyi bir şekilde kalsiyum alıyorsa da biz yine de destek veriyoruz. Çünkü gebelik döneminde kalsiyum ihtiyacı artıyor. Bebeğin ileriki hayatında osteoporozunun olmaması bile annenin gebelik döneminde aldığı kalsiyumla alakalıdır. Gebelik döneminde anne eğer iyi beslendiyse çocuk hayata daha sağlam olarak başlıyor.
Hamilelik boyunca hangi zamanda, hangi testleri yaptırmak gerekiyor?
Uzm. Dr. Öztürk: Gebe kaldıktan soma gebelik öncesi tahlillerini yaptırmadıysa bu tahlilleri yapıyoruz. 12. gebelik haftasından önce mutlaka doktora gelip, bu tahlillerin yaptırılması, bebeÄŸin ultrasonda görülmesi, kalp atışının görülmesi, yumurtalıklarının deÄŸerlendirilmesi gerekiyor. Bir somaki kontrol muayenesi 11 buçuk ile 14. hafta arasında oluyor ve ikili testi yapıyoruz. Down sendromu denilen ve halk arasında mongol çocuk olarak bilinen durumun erken tarama testidir. BebeÄŸin ense kalınlığına bakıyoruz, ensenin belirli bir sınırın üzerinde olması bazı hastalıkların habercisi olabiliyor. Aynı gün bebeÄŸin ultrasonunu yapıyoruz ve anneden kan alıyoruz. Kan deÄŸerini, bebeÄŸin ense kalınlığına göre karşılaÅŸtırıyoruz ve mongol çocuk dediÄŸimiz hastalığın taramasını yapıyoruz. Ä°kili test normal çıktığında 16 - 18. hafta arasında üçüncü kontrol oluyor. Ä°kili test yapıldıysa üçlü teste genelde gerek olmuyor. 16.-18. haftalar arasında alfa-feto protein dediÄŸimiz kandaki deÄŸere bakmak için hastanın gelmesini istiyoruz ve aynı gün yine ultrasonu tekrarlıyoruz. Bu testi “Nöral Tüp Defekti” dediÄŸimiz hastalığı saptayabilmek için yapıyoruz. 18 - 22. haftasında ikinci düzey tarama, anomali tarama ultrasonu dediÄŸimiz detaylı ultrason için çağırıyoruz. BebeÄŸin tüm uzuvlarını, organlarını, kan akımları ve kalpteki oluÅŸumlarım gösterecek olan bir ultrasondur. Daha soma hastayı aylık aralarla çağırmaya baÅŸlıyoruz. Hastanın bu 2. düzey ultrasondan somaki kontrolü 24. hafta 28. haftadır, bu ziyarette bazı kan tahlillerini (kan sayımı, karaciÄŸer böbrek fonksiyon testleri) tekrarlıyoruz, idrar tahlili istiyoruz ve gizli ÅŸeker taraması yapıyoruz. EÄŸer aile de ÅŸeker hastalığı varsa gebeliÄŸin ÅŸeker taramasını, bu döneme bırakmayıp ilk ziyarette de yapabiliyoruz. 34. haftadan soma ziyaretler üç hafta ya da iki haftaya iniyor. Fetus 37-40 hafta arasına geldiÄŸinde gebeyi bir hafta ile 10 gün arasında görmeye baÅŸlıyoruz. Tabi ki her problemde örneÄŸin kanama oldu, genital bir akıntı oldu, idrarda yanması, ateÅŸi oldu ya da erken doÄŸum sancısı gibi belinden kasıklara doÄŸru giden bir aÄŸrı olduÄŸunda hemen doktoruna baÅŸvurması gerekiyor.
Doğum için hazırlanacak olan çantanın içinde neler olmalıdır? Uzm. Dr. Öztürk: Bir ay öncesinden çanta hazırlanmasında fayda vardır; çünkü o panik halinde bazı şeyler unutulabilir. Doktorun numarasını, ambulansın numarası, araba yoksa taksinin numarasını bir yere yazmaları gerekiyor. Çantaya emzirmeye uygun gecelik veya pijama, sabahlık, kısa pamuklu veya yünlü çorap, atlet, pamuklu, ağı ve kenarı geniş külot, pamuklu lohusa sutyeni, hijyenik ped, göğüs pedleri mutlaka koyulmalıdır. Eğer gerekliyse meme emzirme aparatı konulabilir. Bebek içirı pamuklu zıbın, patiksiz alt pijama, patiksiz tulum, pamuklu başlık, pamuklu çorap, pamuklu ağır olmayan bir battaniye, bebek mendili, yelek veya hırka koyulmalıdır.
Doktora gitmelerini gerektiren acil durumlar nelerdir?
Uzm. Dr. Öztürk: Kırmızı renkli bir vajinal kanama olduğunda geç kalmadan hemen doktora başvurulmalıdır, bu beklemediğimiz bir şeydir. Gebenin sancıları doğum zamanı henüz gelmemesine rağmen başladı ise veya karın gevşemiyor ve kasılıyor ise, ya da bebeğin hareketlerini o gün içerisinde hiç hissetmedi ise; gebenin hemen doktora başvurması gerekir.
Doğum yaptıktan sonra dikkat edilmesi gereken öncelikli şeyler nelerdir?
Her şeyden önce doğum yapan bir kadının beslenmesine dikkat etmesi gerekir. Aşırıya kaçmadan yemeli, bol sıvı tüketmelidir. Düzenli olarak vitaminlerini alması, yeteri kadar dinlenmesi gerekir.
Doğumdan sonraki ilk günlerde ne tür sorunlar görülebiliyor? Uzm. Dr. Afssane Nikain: nk bir hafta ile on günde en çok emzirme sorunları görülebiliyor. Sarılık sorunu olabiliyor. Bunların yakın takibi gerekir. Bunun dışında beslenme, bebek bakımı gibi konularda annelere eğitim veriyoruz.
Bebek doğduğunda yeni doğan ünitesinde ilk olarak neler yapılıyor? Uzm. Dr. Nikain: Yeni doğanda bebek, ilk doğduğunda bebek odasına alınıyor; fakat bebek tam yıkanmıyor, sadece üzerindeki kanlı madde siliniyor. çünkü bebeğin üzerindeki yağlı tabaka onu koruyucu özelliği olan bir maddedir. Kuruladıktan soma Hepatit B aşısı ve K vitamini iğnesi yapılıyor ve somasında bebek anneye götürülüyor. Ondan soma bebek hep anne yanında kalıyor. Sadece bazı bakımları, banyo ve bazı uygulamalar için bebeği alıyoruz. Bu dönemde bir sıkıntı oluşursa bebeği yenidoğan yoğun bakım bölümüne alıp gerekli girişimleri yapıyoruz.
Bebeğin yeni doğanda ne kadar kalması gerekiyor?
Uzm. Dr. Nikaİn: Normal doğum yapan bir anne 24, sezaryen yapan bir anne ise 48 saat soma hastanemizden taburcu edilebiliyor. Fakat biz bebeğin 48 saat hastanede kalmasını isteriz. Çünkü ilk 48 saat çok önemlidir ve tarama testlerini de bu 48 saatten soma almak isteriz. Bu yüzden daha uzun süre kalmalarım isteriz.
Anneye taburcu olurken neler öneriyorsunuz?
Vzm. Dr. Nikain: Taburcu olurken temizliğini, yara bakımını yapmasını ve dinlenmesini öneriyoruz. Bol su içmesi gerekiyor, bazı ağrı kesicileri doktorunun tavsiyesiyle kullanabilir. Bebek adına önerdiğimiz şey ise emzirmedir; eğer beslenmede sorun varsa mutlaka hekime başvurmalıdırlar. Sarılığa dikkat etmeliler. ilk haftada mutlaka kontrole gelmeliler. Tarama testlerinin sonuçlarını öğrenmelerini tavsiye ediyoruz. çoğu bebek normal doğar, ancak en hassas dönemleri ilk bir ay olduğundan en ufak bir sorunda hastaneye başvurmak gerekir. Çok endişe verici bir dönem olmamalıdır. Fakat bir çok hastalık da ilk 15 günde kendini gösterir. Bu nedenle mutlaka kontrollere önem vermek gerekir.
Annenin bebekteki hangi değişiklikleri dikkate alması gerekir? Vzm. Dr. Nikain: Uyku düzeni çok önemlidir. Aşırı ya da az uyuması konusunda dikkatli davranılmalıdır. Alt temizliği, kaç kere dışkı yaptı, kaç kere idrar çıkışı oldu bunlar çok önemlidir. Kusma olup olmadığı ve bebeğin cilt rengi mutlaka kontrol edilmelidir.
Ev bakımında oda sıcaklığı kaç derecede olmalıdır?
Vzm. Dr. Nikain: Ev bakımında oda sıcaklığının 22-25 derece ara¬sında olması gerekiyor. Bebek yıkanırken sıcaklığı 26 dereceye kadar tutabilirsiniz. Fakat aşırı sıcak ya da soğuk zararlıdır. Hiçbir zaman çok kalabalık ortam olmamalıdır. Odanın çok iyi havalandırılması gerekir.
Bebek bakımında en önemli şeyler nelerdir?
Vzm. Dr. Nikain: Bebeğin günlük göz bakımı, ağız bakımı ve burun bakımının yapılması gerekiyor. Beslenmeden önce ağız bakımım tercih ediyoruz; böylece bebeğin kusma ihtimali daha az oluyor. Alt bakımında mutlaka su kullanılmalıdır; hazır temizleme bezle¬rinden kullanılmamalıdır. Bebek her öğün en az 20 dakika emzirilmelidir. Emzirdikten sonra mutlaka gazım çıkartmak gerekiyor. Gaz çıkartma sırasında ufak kusmalar olabilir fakat bunlar önemsizdir.
Bebeği nasıl bir pozisyonda uyutmak gerekir?
Vzm. Dr. Nikain: Bebeği uyuturken son zamanlardaki görüş bebeğin sırt üstü yatırılması ya da biraz yan yatırılmasıdır. Kusma eğiliminde olan bebeklerin ise başının biraz yükseltilerek yatırılması gerekiyor. Banyo ne zaman ve nasıl yaptırılmalıdır?
Vzm. Dr. Nikain: Her gün banyo yaptırılmasını istiyoruz ama göbek düşene kadar küvet banyosunu önermiyoruz. Daha çok üzerinden su dökülen ya da silme banyosu dediğimiz ılık su ve şampuanla silerek temizlenmesini öneriyoruz. Göbeği düştükten sonra ise be¬bek tek elle tutulur ve sırtından suyu dökerek çok hızlı bir şekilde yıkama gerçekleşebilir. Banyodan sonra gerekli her şeyi örneğin bebe¬ğin havlusunu, giydireceklerini daha önceden hazırlanması yıkama işini çabuklaştırır. Böylece çocuk çok fazla çıplak kalmaz.
Bebeğin beslenmesi nasıl olmalıdır?
Vzm. Dr. Nikain: Yenidoğan da doğru beslenme çok önemlidir. Bes¬lenme günde sekiz defa olmalıdır; fakat çocuk bazen daha fazla isteyebiliyor. O zaman daha sık olabilir; fakat daha az olmamalıdır. Bunun düzene girmesi birkaç gün alabilir. O dönemde anneye çok destek olmak lazım.
