CERN atom 癟arp覺mas覺 fizik deneyi ve b羹y羹k hadron
BYK HADRON ARPITIRICISI? 
D羹nyan覺n en b羹y羹k atomalt覺 par癟ac覺k 癟arp覺t覺r覺c覺s覺, ABD’nin 羹stlendii k覺sm覺n tasar覺m覺ndaki aksakl覺klardan 繹t羹r羹 planlanan aylar sonra, hizmete girecek. al覺man覺n amac覺 ‘b羹y羹k patlama’dan k覺sa s羹re sonra oluan koullar覺 yeniden yaratarak maddenin temel doas覺n覺 incelemek.
Bu CERN par癟ac覺k 癟arp覺t覺rmas覺 deneyi uana kadar yap覺lm覺 bilimle ilgili t羹m deneyler a癟覺s覺ndan d羹nyan覺n en b羹y羹k deneyi. Tabi en b羹y羹k deneyi olmas覺 en tehlikeli de demek. Nas覺l m覺?
Bir kitap okumutum. Kitab覺n i癟erii hat覺rlad覺覺m kadar覺yla Nostradamus, san francisco depreminin tarihini ve iddetini 繹ng繹ren birinin ve baka bir ka癟 kahinin kehanetlerini yorumluyor ve bu kehanetler aras覺nda ortak bir kehanet 羹zerinde duruluyordu.
Bu kehanete g繹re 1996 ile 2009 aras覺 bir zamanda, aniden y繹r羹ngesi yanl覺 hesaplanm覺 2 y覺ld覺z veya g繹kta覺 癟arp覺覺yor ve bu 癟arp覺ma sonucunda yeni bir gezegen douyor. Bu gezegen d羹nyan覺n manyetik alan覺na etki ederek kutuplar覺n deimesine neden oluyor ve bu s羹re癟te baz覺 k覺talar su alt覺nda kalarak, yeni k覺talar douyor.
Hatta bu y覺ld覺z 癟arp覺mas覺 nedeniyle yeni bir atom oluuyor ve temas etmesiyle birlikte reaksiyon g繹stererek zincirleme etkisiyle d羹nyada bir d繹n羹羹m oluyor. Bu d繹n羹羹m g繹z kapay覺p a癟覺ncaya kadar oluyor ve baz覺 insanlar evrim ge癟irerek daha zeki, baz覺lar覺da gerileyerek maymuna benzer birey oluyor. Mevsimler deiiyor vs
Bu kitab覺 okuduumda bana u癟uk gibi gelmiti, ancak baz覺 noktalar mant覺kl覺 da gelmiti. imdi bu deneyde yap覺lacak olanda buna benzer bireydir, Big Bangi yapay yollarla taklit etmek ve merakla sonu癟lar覺n覺 g繹zlemlemek. Yeni kefedilmemi par癟ac覺klar覺n olumas覺n覺 beklediklerini belirtmiler ki, kitapta s繹z edilen o reaksiyon s羹recini and覺rd覺 bana
CERN par癟a癟覺k 癟arp覺mas覺 nedir? Ne yap覺lmak isteniyor? (Akam gazetesi yazar覺 Serdar Turgutun yaz覺s覺ndan)
Bir daha 繹zetle yazmaya 癟al覺ay覺m. Einstein, Newtonun 癟繹zemedii sorunlara cevap bulduktan ve sistemini oluturmaya balad覺ktan sonra hayat覺n覺n sonuna kadar basit癟e Her eyin cevab覺 olarak adland覺r覺labilecek, evrenin t羹m ileyiini tek bir model i癟inde anlatacak tek bir form羹l 羹zerine 癟al覺t覺.
Herhalde anlatt覺klar覺mdan anla覺lm覺t覺r umar覺m, bu hayli g羹癟 bir iti ve Einstein 繹l羹m d繹einde bile hali olduunda form羹l羹n羹 bitirmek i癟in 癟al覺t覺 ama s羹re yetmedi. O g羹nden bu yana teorik fizik d羹nyas覺 bunu 癟繹zmeye 癟al覺覺yor.
Einstein b羹y羹k par癟alar 羹zerine kurmutu teorisini. Evrene, G羹nee, gezegenlere bak覺yordu.
Ama teorik fizik d羹nyas覺nda ayr覺 bir ekol daha 癟覺kt覺. Onlar evren yerine 癟覺plak g繹zle g繹r羹nmeyen par癟ac覺klara 癟evirdiler dikkatlerini. Atom ve atom alt覺 par癟ac覺klard覺 onlar覺n d羹nyas覺. Bir癟ok sistem kurdular o d羹nyay覺 a癟覺klamak i癟in.
Kuantum teorisi 繹zetle bu. Einstein覺n d羹nyas覺 癟ok daha d羹zenli, belirli kurallara uygun 癟al覺an bir d羹nyayd覺. Kuantum teorisinin d羹nyas覺 ise bir t覺marhaneyi and覺r覺yordu. Orada hi癟bir kural ge癟erli deil gibiydi, atomlar ve atom alt覺 par癟ac覺klar 癟覺lg覺n gibi davran覺yorlard覺.
Kuantum fizik癟ileri bu hi癟bir kurala uymaz gibi g繹z羹ken, keyfi hareket ediyor gibi duran d羹nyaya bir d羹zen, bir model getirmeye giritiler.
Sonunda bir hipotez ortaya at覺ld覺. Buna g繹re yaad覺覺m覺z d羹nyada her ey, insanlar bile ad覺na String denilen k羹癟羹k enerji par癟ac覺klar覺n覺n bir araya gelmesinden oluuyordu. Nas覺l ki 癟ello (String) her teline farkl覺 dokunulduunda farkl覺 ses verirse bu String par癟ac覺klar覺n覺n her farkl覺 titreimi d羹nyada farkl覺 oluumlara neden oluyordu. Stringin ekli tarif edildi ve i bunun matematik modelini yazmaya kald覺.
Bir b羹y羹k beyin, bakmakta olduu form羹l羹n String par癟ac覺覺n覺n titreimini and覺rd覺覺n覺 fark etti ve form羹l羹 yazd覺. 襤nsanl覺k i癟in b羹y羹k ad覺md覺 bu. String teorisi ortaya 癟覺k覺yordu ama bir s羹re sonra d羹nyam覺z覺n Stringlere g繹re ileyiini a癟覺klayan be ayr覺 matematiksel model vard覺.
Bir baka b羹y羹k beyin, be ayr覺 form羹l羹 tek bir form羹le indirgeyerek birletirdi. 襤nsanl覺k i癟in bir baka b羹y羹k ad覺md覺 bu.
Kuantum teorisinin temel matematik formul羹 癟覺km覺t覺 ortaya. Eer bu modelin anlatt覺覺 d羹nyada ya覺yorsak bizim 11 boyutu olan bir evrende ya覺yor olmam覺z ve zamanda yolculuk yapmam覺z da m羹mk羹nd羹. Bunu matematik a癟覺dan ispatlayabiliyorduk.
Dedim ya tuhaf, 癟覺lg覺n bir d羹nyay覺yd覺 bu. Einstein覺n d羹nyas覺ndan 癟ok farkl覺yd覺… K羹癟羹k par癟ac覺klardan oluan d羹nyay覺 belki a癟覺klayabilmitik ama b羹y羹k par癟ac覺klarla bunun balant覺s覺n覺 kurmak gerekiyordu.
Teori hemen oluturuldu, gezegenler ve evren de String ad覺 verilen bu enerji par癟ac覺klar覺ndan olumaktayd覺.
B繹yle deyince b羹y羹k par癟ac覺klar ile k羹癟羹k par癟ac覺klar覺n balant覺s覺 matematiksel olarak kurulabiliyordu.
Ama matematik form羹l羹 yap覺lsa da buraya kadar anlatt覺klar覺m hen羹z bilim deildi. 羹nk羹 bu String denilen eyi hi癟 g繹ren yoktu. Bu bir varsay覺md覺. Onca teori, matematiksel 癟aba ise bilim deil felsefeydi.
襤te bu noktada laboratuvarlar devreye giriyor. CERN ile FERM襤, kurduklar覺 karma覺k ve bilim kurgusal t羹nellerde atom 癟arp覺mas覺 yap覺yorlar. T羹nelin bir yan覺ndan m羹thi s羹ratle f覺rlat覺lan atom 繹teki yandan at覺lan atomla 癟arp覺t覺r覺lacak ve umut olacak patlamada ortaya 癟覺kacak par癟ac覺klar aras覺nda Stringin de g繹r羹lmesi. Eer g繹r羹l羹r ise Einstein覺n bitiremedii b羹y羹k teori tamamlanacak, ayr覺ca 11 boyutlu bir d羹nyada yaad覺覺m覺z bilimsel olarak s繹ylenebilecek. Bu demektir ki; hemen yan覺ba覺m覺zda bizlerin fark覺nda olmad覺覺m覺z baka paralel evrenler de var ve ayr覺ca orada hayat da bulunuyor.
Bilim kurgu yaam覺na ge癟i bu. Baka kimseleri bilmiyorum da ben 癟ok ama 癟ok heyecanl覺y覺m ve CERNden gelecek haberi bekliyorum. 羹nk羹 bu insanl覺k i癟in b羹y羹k 癟ok b羹y羹k ad覺m olacak…
Ben d羹羹n羹yorum ve arat覺r覺yorum, ‘t羹bitak覺 amerikam覺 kurdurdu’ b繹yle bir arama yapt覺覺mda hi癟 bir sonuca ulaamad覺m.
